Loading [MathJax]/jax/output/HTML-CSS/fonts/TeX/fontdata.js

Giải bài 5.1 trang 198 - SBT Đại số và Giải tích lớp 11

Sử dụng định nghĩa, hãy tìm đạo hàm của các hàm số sau:

a) y=3x5

b) y=4x20,6x+7

c) y=4xx2

d) y=3x+1

e) y=1x2

f) y=1+x1x

Lời giải:
a) 
Với Δx  là số gia của đối số tại  x0
Ta có Δy=3(x0+Δx)5(3x05)=3Δx
Suy ra ΔyΔx=3ΔxΔx=3
Vậy y(x0)=lim
b) 
Với \Delta x  là số gia của đối số tại x_0
Ta có 
\begin{align} & \Delta y=4{{\left( {{x}_{0}}+\Delta x \right)}^{2}}-0,6\left( {{x}_{0}}+\Delta x \right)+7-\left( 4x_{0}^{2}-0,6{{x}_{0}}+7 \right) \\ & =8{{x}_{0}}\Delta x+4{{\left( \Delta x \right)}^{2}}-0,6\Delta x \\ \end{align}
Suy ra \dfrac{\Delta y}{\Delta x}=\dfrac{8{{x}_{0}}\Delta x+4{{\left( \Delta x \right)}^{2}}-0,6\Delta x}{\Delta x}=8{{x}_{0}}-0,6+4\Delta x
Vậy
\begin{align} & y'\left( {{x}_{0}} \right)=\lim_{\Delta x\to 0}\limits\,\left( 8{{x}_{0}}-0,6+4\Delta x \right)=8{{x}_{0}}-0,6 \\ & \Rightarrow y'=8x-0,6 \\ \end{align}
c) Với \Delta x  là số gia của đối số tại x_0
Ta có 
\begin{align} & \Delta y=4\left( {{x}_{0}}+\Delta x \right)-{{\left( {{x}_{0}}+\Delta x \right)}^{2}}-\left( 4{{x}_{0}}-x_{0}^{2} \right) \\ & =4\Delta x-2{{x}_{0}}\Delta x-{{\left( \Delta x \right)}^{2}} \\ \end{align} 
Suy ra \dfrac{\Delta y}{\Delta x}=\dfrac{4\Delta x-2{{x}_{0}}\Delta x-{{\left( \Delta x \right)}^{2}}}{\Delta x}=4-2{{x}_{0}}-\Delta x
Vậy
\begin{align} & y'\left( {{x}_{0}} \right)=\lim_{\Delta x\to 0}\limits\,\left( 4-2{{x}_{0}}-\Delta x \right)=4-2{{x}_{0}} \\ & \Rightarrow y'=4-2x \\ \end{align} 
d)
Với \Delta x  là số gia của đối số tại x_0
Ta có 
\begin{align} & \Delta y=\sqrt{3\left( {{x}_{0}}+\Delta x \right)+1}-\sqrt{3{{x}_{0}}+1} \\ & =\dfrac{3\left( {{x}_{0}}+\Delta x \right)+1-3{{x}_{0}}-1}{\sqrt{3\left( {{x}_{0}}+\Delta x \right)+1}+\sqrt{3{{x}_{0}}+1}}=\dfrac{3\Delta x}{\sqrt{3\left( {{x}_{0}}+\Delta x \right)+1}+\sqrt{3{{x}_{0}}+1}} \\ \end{align}
Suy ra \dfrac{\Delta y}{\Delta x}=\dfrac{\dfrac{3\Delta x}{\sqrt{3\left( {{x}_{0}}+\Delta x \right)+1}+\sqrt{3{{x}_{0}}+1}}}{\Delta x}=\dfrac{3}{\sqrt{3\left( {{x}_{0}}+\Delta x \right)+1}+\sqrt{3{{x}_{0}}+1}}
Vậy
\begin{align} & y'\left( {{x}_{0}} \right)=\lim_{\Delta x\to 0}\limits\,\left( \dfrac{3}{\sqrt{3\left( {{x}_{0}}+\Delta x \right)+1}+\sqrt{3{{x}_{0}}+1}} \right)=\dfrac{3}{2\sqrt{3{{x}_{0}}+1}} \\ & \Rightarrow y'=\dfrac{3}{2\sqrt{3x+1}} \\ \end{align}
e)
Với  \Delta x  là số gia của đối số tại x_0
Ta có 
\begin{align} & \Delta y=\dfrac{1}{{{x}_{0}}+\Delta x-2}-\dfrac{1}{{{x}_{0}}-2} \\ & =\dfrac{\left( {{x}_{0}}-2 \right)-\left( {{x}_{0}}+\Delta x-2 \right)}{\left( {{x}_{0}}+\Delta x-2 \right)\left( {{x}_{0}}-2 \right)}=\dfrac{-\Delta x}{\left( {{x}_{0}}+\Delta x-2 \right)\left( {{x}_{0}}-2 \right)} \\ \end{align}
Suy ra  \dfrac{\Delta y}{\Delta x}=\dfrac{\dfrac{-\Delta x}{\left( {{x}_{0}}+\Delta x-2 \right)\left( {{x}_{0}}-2 \right)}}{\Delta x}=-\dfrac{1}{\left( {{x}_{0}}+\Delta x-2 \right)\left( {{x}_{0}}-2 \right)}
Vậy
\begin{align} & y'\left( {{x}_{0}} \right)=\lim_{\Delta x\to 0}\limits\,\left( -\dfrac{1}{\left( {{x}_{0}}+\Delta x-2 \right)\left( {{x}_{0}}-2 \right)} \right)=-\dfrac{1}{{{\left( {{x}_{0}}-2 \right)}^{2}}} \\ & \Rightarrow y'=-\dfrac{1}{{{\left( x-2 \right)}^{2}}} \\ \end{align}
f) y=\dfrac{1+\sqrt{x}}{1-\sqrt{x}}=-\dfrac{\sqrt{x}+1}{\sqrt{x}-1}=-\dfrac{\sqrt{x}-1+2}{\sqrt{x}-1}=-1-\dfrac{2}{\sqrt{x}-1}
Với \Delta x  là số gia của đối số tại x_0
Ta có 
\begin{align} & \Delta y=-1-\dfrac{2}{\sqrt{{{x}_{0}}+\Delta x}-1}-\left( -1-\dfrac{2}{\sqrt{{{x}_{0}}}-1} \right) \\ & =\dfrac{2}{\sqrt{{{x}_{0}}}-1}-\dfrac{2}{\sqrt{{{x}_{0}}+\Delta x}-1} \\ & =2.\dfrac{\sqrt{{{x}_{0}}+\Delta x}-1-\left( \sqrt{{{x}_{0}}}-1 \right)}{\left( \sqrt{{{x}_{0}}}-1 \right)\left( \sqrt{{{x}_{0}}+\Delta x}-1 \right)} \\ & =2.\dfrac{\sqrt{{{x}_{0}}+\Delta x}-\sqrt{{{x}_{0}}}}{\left( \sqrt{{{x}_{0}}}-1 \right)\left( \sqrt{{{x}_{0}}+\Delta x}-1 \right)} \\ & =\dfrac{2\Delta x}{\left( \sqrt{{{x}_{0}}+\Delta x}+\sqrt{{{x}_{0}}} \right)\left( \sqrt{{{x}_{0}}}-1 \right)\left( \sqrt{{{x}_{0}}+\Delta x}-1 \right)} \\ \end{align}
Suy ra
\begin{align} & \dfrac{\Delta y}{\Delta x}=\dfrac{\dfrac{2\Delta x}{\left( \sqrt{{{x}_{0}}+\Delta x}+\sqrt{{{x}_{0}}} \right)\left( \sqrt{{{x}_{0}}}-1 \right)\left( \sqrt{{{x}_{0}}+\Delta x}-1 \right)}}{\Delta x} \\ & =\dfrac{2}{\left( \sqrt{{{x}_{0}}+\Delta x}+\sqrt{{{x}_{0}}} \right)\left( \sqrt{{{x}_{0}}}-1 \right)\left( \sqrt{{{x}_{0}}+\Delta x}-1 \right)} \\ \end{align} 
Vậy
\begin{align} & y'\left( {{x}_{0}} \right)=\lim_{\Delta x\to 0}\limits\,\left( \dfrac{2}{\left( \sqrt{{{x}_{0}}+\Delta x}+\sqrt{{{x}_{0}}} \right)\left( \sqrt{{{x}_{0}}}-1 \right)\left( \sqrt{{{x}_{0}}+\Delta x}-1 \right)} \right) \\ & =\dfrac{2}{2\sqrt{{{x}_{0}}}{{\left( \sqrt{{{x}_{0}}}-1 \right)}^{2}}}=\dfrac{1}{\sqrt{{{x}_{0}}}{{\left( \sqrt{{{x}_{0}}}-1 \right)}^{2}}} \\ & \Rightarrow y'=\dfrac{1}{\sqrt{x}{{\left( \sqrt{x}-1 \right)}^{2}}} \\ \end{align}
Nhắc lại quy tắc tính đạo hàm bằng định nghĩa:
Bước 1: Với \Delta x  là số gia của đối số tại x_0, tính \Delta y=f\left( {{x}_{0}}+\Delta x \right)-f\left( {{x}_{0}} \right)
Bước 2: Lập tỉ số \dfrac{\Delta y}{\Delta x}
Bước 3: Tính \lim_{\Delta x\to 0}\limits\,\dfrac{\Delta y}{\Delta x}